درویش عبدالمجید طالقانی خوشنویس، شاعر و عارف شهیر ایرانی در حدود سال 1150 هجر قمری در روستای مهران از توابع طالقان قزوین دیده به جهان گشود.
او متخلص به “مجید” بود و بزرگترین خوشنویس خط شکسته نستعلیق در تاریخ خوشنویسی ایران به شمار میرود.
وی در خط شکسته مانند میرعماد در نستعلیق استاد بودهاست و این خط را به پایهای رسانید که تاکنون کسی نتوانسته به آن برسد.
در اوان جوانی رهسپار اصفهان شد و به کسوت فقردر آمد و در آن حال به مشق خط روی آورد.
در آغاز از روی خط میرعماد به تمرین و تعلم پرداخت و در این تجربه به کمال رسید. اما چون دید نام نامی و آوازه بزرگ استاد، جهانگیر است و او که خود عشق به جاودانگی داشت، در بارقه اشتهار میر بزرگ، پرتوی نخواهد یافت، روی به خط شکسته آورد.
او استعداد شگرف خود را در کامل کردن این خط زیبا به کار آورد و زمینه خط میراث استادان گذشته را مثل شفیعا کمال بخشید. تا بهجایی رسید که خط شکسته او در زیبایی و ملاحت و استواری به اوج رسید و بدون رقیب شد.
درویش مردی عارف و منزوی بود و عمر را به تجرد سپری ساخت تا اینکه در سال ۱۱۸۵ در اثر ابتلا به بیماری مالاریا چشم از دنیای فانی فرو پوشید و پیکرش در فضای جلوخان “تکیه میر” در تخت فولاد اصفهان به خاک سپرده شد.
این مکان بعدها به “تکیه درویش عبدالمجید” شهرت یافت.
درویش خوشنویسی را از خط نستعلیق آغاز کرد ولی پس از مدت کوتاهی به نوشتن خط شکسته پرداخت و دیری نگذشت که در این مسند استاد مسلم شناخته شد.
وی به حدی در این خط به مهارت رسید که رونق بازار خط شکسته نویسان گذشته را شکست و با اینکه بعد از او شاگردان و پیروانش به مقام استادی رسیدند، هیچکدام به پایهٔ او نرسیدند و همان طور که کمال خط نستعلیق به دست میر عماد صورت گرفت، خط شکسته را درویش عبدالمجید به حد کمال رسانید.
درویش در اوایل کار از روی خط “میرزا حسن کرمانی” و” شفیعا” مشق میکرده، ولی در اندک زمانی به درجه استادی رسیده و سرآمد استادان شکسته نویسی شده است.
تا سال ۱۱۷۹ خط او متاثر از سبک شفیعاست ولی از آن پس او به سبک بسیار عالی مستقلی میرسد که به نام خود او شهرت یافته است. بیشتر آثار استاد در همین سبک رقم زده شده است.
عمر استاد کوتاه و محنت بار بود ولی در همین فرصت کم توانست در خط شکسته چنان تحولی ایجاد کند و آن را به چنان درجهای از کمال برساند که تحقق آن به دست گروهی از خوشنویسان در طول یک سده بعید مینماید .
او نه تنها قواعد خط شکسته نستعلیق را استوار کرد، بلکه زیبایی و شیوایی آن را به حد اعلی رسانید؛ چنانکه شش دانگ جلی را چون کتاب خفی و غبار، استوار و شیرین مینوشت.
درویش عبدالمجید از ارکان چهارگانه خوشنویسان عالم و جزء بزرگان خط است و قطعاتش اکنون زیور دهنده بزرگترین کتابخانههای دنیاست.
با اینکه درویش در جوانی درگذشته است، همطراز با آثار باقی مانده او از کمتر خوشنویسان این خط در دست است.
او در شعر هم تبحر بسیار داشت و از اعضای انجمن ادبی مشتاق به شمار میرفت و از سبک بازگشت پیروی میکرد.
در شعرهایش” خموش” و “درویش” تخلص وی بود و دیوان غزلیاتش موجود است.
درویش عبدالمجید مورد توجه ادباء، شعرا، علماء و بزرگان بود و بزرگانی چون میرزا عبدالوهاب کلانتر و محمد رشید افشار او را مورد تشویق قرار میدادند.
از او غزلهای عاشقانه ای بهجای مانده و در اشعار”مجید” تخلص دارد. راوی گروسی شماره ابیات دیوان او را هزار و پانصد و بیست ضبط کرده و نسخهای خطی از دیوان او در کتابخانه مدرسه عالی سپهسالار موجود است.
از معروفترین شاگردان درویش، میرزا کوچک اصفهانی است که در خط شکسته از استادان مسلم است و از معروفترین شاگردان درویش بهشمار میرود.
افرادی چون سید علی اکبر گلستانه، میرزا غلامرضا اصفهانی در دوره قاجار و از معاصرین اساتید محمدحسین عطارچیان و رضا مشعشعی را میتوان از شاگردان او نام برد.
همه خطوط باقیمانده از اوآثار ۱۵ سال آخر عمر اوست.
از او آثار فراوانی شامل کتاب، قطعه و مرقع به جای مانده است.
از گرانبهاترین آثار وی جز قطعات و مرقعات متعدد نسخه کلیات سعدی است که در موزه کاخ گلستان تهران (کتابخانه سلطنتی سابق) نگهداری میشود.
همچنین کتابخانه مجلس شورای اسلامی (مرقع خجسته) و مرقع موزه رضا عباسی (کوه نور) دو مرقع استثنائی از درویش را نگهداری می کنند.
مرقع کتابخانه مجلس، قطع 5/20 در 12 و شامل 34 قطعه ممتاز است. این مرقع از نفایس عالم خوشنویسی است که در سال 1181 تحریر شده است. تمامی قطعات مجدول، زرین بند مشکی، طلا اندازی بین سطور و دندان موشی و تحریر است با حواشی مذهب به دو ردیف ریسه گل و برگ های الوان و زرین و دارای تشعیرهای مزین به گل و بوته های الوان یا منقش و مرصع همزمان است
مرقع رضا عباسی به قطع رحلی و شامل 52 دو قطعه از خطوط درویش در سال های مختلف است و کاتبی در ابتدای آن به خط رقاع، مرقع را چنین تعریف کرده است: جمیعا از خطوط خوب و ممتاز استاد الاساتید قبلة الکتاب عبدالمجید درویش خموش تخلص است که در خزانه هیچ سلطانی یافت نمیشود. به نظر میرسد که قطعات این مرقع بعد از فوت استاد، جمع آوری و به دست مذهبان، تذهیب و تشعیر شده و به صورت فاخر و نفیس درآمده است.
دیوان حافظ
قطع کتاب 8/16 در 3/11 سانتی متر، به صورت کامل، 247 صفحه در هر کدام 12 سطر، خط شکسته نستعلیق خفی متوسط، تاریخ کتابت 1170 که از کارهای دوره جوانی درویش عبدالمجید (20 سالگی) می باشد. محل نگهداری کتابخانه آستان قدس رضوی
دیوان مشتاق
قطع جیبی 2/9 در 4/14 خط شکسته نستعلیق خفی متوسط، 328 صفحه هر کدام 14 سطر، تاریخ کتابت 1172. نگهداری در کتابخانه کاخ گلستان. شامل قصاید، مقطعات، غزلیات و ... «به خواهش آقا محمد باقر ولد ... در اصفهان قلمی گردید .
بیاض کتابخانه ملی ایران
قطع: ابعاد 19 در 8، خط شکسته نستعلیق کتابت غبار ممتاز، سال کتابت 1176
شامل 70 ورق، اشعاری از محتشم، مشتاق، جامی، خیام و ... این اثر نخستین بیاضی است که تاکنون به سبک (شفیعایی) از درویش دیده شده و همه صفحات آن، با قلم غبار استادانه ای به خط شکسته نستعلیق «ساده» نویسی شده است. یعنی اتصال و پیوستگی حروف و کلمات، در آن کمتر دیده میشود.
بیاض موزه رضا عباسی
قطع: در ابعاد 2/14 در 1/6، خط شکسته نستعلیق خفی ممتاز، سال کتابت 81-1179
شامل 84 ورق، اشعار درویش عبدالمجید و شعرای معاصر، که نمونه کاملی از سبک مستقل عبدالمجید در نگارش است. این بیاض که به تعبیری، دفترچه تمرین استاد است، به خواهش دوست شاعر و معاشر وی، حاجی لطف علی بیک آذر، صاحب تذکره «آتشکده» نوشته شده است و ترکیبات بدیع، صفحه آرائی های متنوع و کم نظیر و تجارب نو و ارزنده استاد در این اثر، زمینه ساز خلق شاهکار دیگری از ایشان، چون بیاض سنه هزار و صد و هشتاد دو قمری، میباشد .
آثار درویش در خارج از کشور
انگلستان - لندن، در یک مجموعه شخصی و نیز در موزه بریتانیا، چندین مرقع به نام درویش وجود دارد که اصالت آنها، مورد تردید است.
فرانسه – پاریس، شامل بوستان سعدی که از نفیس ترین آثار خط شکسته نستعلیق و مزین به تذهیب و تشعیر و به شیوه چلیپا بر روی زمینه طلائی کار شده است، هم چنین در فهرست نسخ ایرانی در بیبلوتک ناسیونال، مواردی منتسب به درویش وجود دارد، که محل تردید است
امارات – دبی، مجموعه از قطعات و مرقعات و یک کتاب جنگ اشعار بسیار نفیس
بعلاوه در مصر – قاهره، ایرلند – دوبلین و ترکیه – استانبول، نمونه هایی مربوط به درویش عبدالمجید، وجود دارد که برخی قابل تائید نیست و بقیه نیاز به بررسی بیشتر دارد.
