میرزا حسن زرین قلم خوشنویس، تصویرگر و شاعر دوره قاجار بود که به هفت قلم و کتابت طغراهای تزئینی تسلط کامل داشت. او با ابتکار و تلفیق خطوط مختلف و جادادن تصاویر مذهبی در بطن کار آثار دیدنی و درخور توجهی خلق کرده است.
او خوشنویسی را نزد میرزا طاهر کاتب همایون و عمادالکتاب سیفی آموخت و پس از آنکه در خوشنویسی به شهرت رسید خود نیز در مدارس تهران به تعلیم این هنر همت گماشت. در این راستا او دارالتعلیم شخصی خود را در خیابان ناصرخسروی تهران نیز به راه انداخت که هم مأمنی برای تدریس او بود و هم بستری برای دریافت سفارشات خوشنویسی.
او در انتخاب و ترکیب خطوط مختلف هنرمندی مبتکر و خوشقریحه بود و با نشاندن علائم و نشانههای مذهبی در قابهای خوشنویسیاش، کیفیتی تزئینی و چشمنواز به آثار خود میبخشید. متعاقباً او در استفاده از «خط گلزار» نیز مهارت بسیاری داشت. «هرگاه خطي چون نستعليق را جلي(درشت) نويسند و سپس داخل (بخش مركبي) حروف، كلمات و خصوصاً بخشهاي تمام قلم و پهن را با گل، برگ، و غنچه نقاشي و تزئين كنند» گونهاي خط پديد ميآيد كه به آن گلزار مي گويند.» این آثار تزئینی که همچون پیشدرآمدی برای هنر نقاشیخط در سالهای بعد هستند بسیار مورد پسند رجال قاجاری و اعیان بود و نسخههای متعددی از این تابلوها به خانههای ایشان راه یافته بودمیرزا حسن اغلب برای خوشنویسیهای خود از اسماء متبرکه و امامان معصوم و شخصیتهای مذهبی، شاهان، دراویش و اهل طریقت معروف بهره میگرفت. همین امر علت مضاعفی بود تا که طغراها و خطوط مبتکرانهی او در میان مردم محبوبیت یابد و راه خود را به خانههای آنان باز کند.
زرین قلم بسیار پرکار و پر ابتکار بوده و آثار متعددی از وی نزد اعیان و رجال آن دوره نگهداری میشده است و به سبب زیبایی و تزئینات ابتکاری باب روز بوده است. بیشتر متن آثار میرزا حسن کتابت اسماء باریتعالی و ائمه، بزرگان مذهبی صاحب احترام، پادشاهان، رجال، دراویش و اهل طریقت صاحب نام بود که در طغراها و خطوط ابتکاری شکل گرفته و بین مردم دست به دست میگشت.
او در نظم و نثر هم دست داشت و تخلصش «تاج الشعرا» بود.
از آثار او مرقعی به قلمهای نستعلیق و نسخ و ثلث و تعلیق و توقیع و طغرایی و شکسته نستعلیق، از شش دانگ تا غبار خوش و متوسط، با رقمهای: «کتبه حسن زرین قلم، شهر صفر سنهٔ ۱۳۰۱»، «حسن زرین قلم ۱۳۱۲، ۱۳۱۱، ۱۳۰۹، ۱۳۰۶»، «خانهزاد آستان همایون… حسن زرین قلم، مداح رکاب… ناصرالدینشاه»، «کتبه و مشقه… حسن زرین قلم… سنهٔ ۱۳۰۷» و «… شهر رجب ۱۳۱۴ حسن زرین قلم… در عهد دولت… مظفرالدینشاه» دردست است.
آثار این هنرمند در حراج های آثار کلاسیک عرضه و با میانگین قیمت 49,744 دلار آمریکا به فروش رسیده است.
